Thuận duyên không phải lười biếng
Mình từng có một khoảng thời gian dài nói “thuận duyên” cho hầu hết mọi chuyện. Công việc không như ý — thuận duyên thôi. Mối quan hệ trục trặc — thuận duyên đi. Một dự định ấp ủ mãi không bắt đầu — ừ thì chắc duyên chưa tới.
Nghe rất thanh thản. Rất “đạo”. Rất giống một người đã giác ngộ, không còn phải cố gắng.
Cho đến một hôm, ngồi nhìn lại, mình giật mình nhận ra: mình không hề thuận duyên. Mình chỉ đang lười và gọi nó bằng một cái tên đẹp hơn.
Bởi vì thuận duyên thật ra là một việc rất khó. Nó đòi hỏi bạn đã làm hết sức, đã cố gắng đến mức không thể cố gắng hơn, rồi mới buông. Cái phần “buông” kia chỉ chiếm 5% tiến trình — 95% còn lại là toàn bộ nỗ lực đặt vào đúng chỗ trước đó.
Còn nếu mới nghe qua, mới thấy hơi khó, mới gặp chút trở ngực đầu tiên mà đã “thuận duyên” — thì đó là bỏ cuộc, không phải buông.
Mình hay nghĩ về hình ảnh dòng sông. Một người thực sự thuận duyên là người đã bơi hết sức ngược dòng, đã thử mọi cách để đi về phía mình muốn, và đến khi kiệt sức thật sự, người đó mới nằm ngửa ra để dòng nước đưa đi. Còn người lười thì mới nhúng chân xuống nước đã thấy lạnh và nói “thôi kệ, để nước đưa đi”, rồi không bao giờ biết được nếu mình cố gắng thì mình đã đi được bao xa.
Tôi thấy điều này trong rất nhiều thứ hàng ngày. Trong việc học một kỹ năng mới — học ba ngày không hiểu, bảo “chắc không có duyên với cái này”. Trong việc theo đuổi một người — nhắn vài tin không thấy hồi âm, bảo “thuận duyên đi, ép không được”. Trong việc làm một dự án — gặp một cái khó đầu tiên, bảo “chắc cái này không dành cho mình”.
Tất cả đều có thể đúng. Nhưng không ai biết được nó có đúng không nếu chưa từng cố đến cùng.
Cái ranh giới giữa buông và bỏ cuộc rất mỏng — mỏng đến mức nếu không thực sự tỉnh, bạn sẽ không bao giờ biết mình đang đứng bên nào. Buông là khi bạn đã cầm thật chặt, đã dùng hết sức, và đến lúc nhận ra giữ thêm chỉ tổ đau tay. Bỏ cuộc là khi mới chạm vào đã rụt tay về vì sợ đau.
Nếu để ý, cơ thể cũng biết. Khi bạn thực sự buông sau khi đã cố hết sức — không có sự nhẹ nhõm giả tạo. Có một thứ gì đó nặng hơn, sâu hơn — là sự chấp nhận. Còn khi bạn bỏ cuộc, bạn thường thấy nhẹ ngay lập tức — cái nhẹ của trốn tránh trách nhiệm, không phải cái nhẹ của giải thoát.
Tôi không nói việc gì cũng phải cố đến chết. Có những thứ ngay từ đầu đã thấy là không nên — cái đó không gọi là thuận duyên, cái đó gọi là biết mình. Có những thứ cố mãi không được, gãy tay gãy chân vẫn không được — cái đó mới gọi là thuận duyên, là “mình đã làm tất cả những gì có thể, phần còn lại để vũ trụ lo”.
Hai cái đó khác nhau. Và ranh giới nằm ở chỗ: bạn có thực sự đã “làm tất cả những gì có thể” chưa, hay bạn chỉ đang nói với mình như vậy để khỏi phải bắt đầu?
Tôi không có câu trả lời cho mình, và cũng không có cho ai hết. Nhưng tôi nghĩ mỗi lần sắp nói “thuận duyên”, hãy dừng lại một giây, hỏi thật mình: “Mình đã làm hết chưa?” — nếu câu trả lời là “chưa” thì im lặng và bắt tay vào làm. Nếu câu trả lời là “rồi” — thì lúc đó thuận duyên mới thực sự bắt đầu.
